Maraş Katliamı

Hatırlıyor musunuz?

Mezhep ve siyaset kaynaklı kavgaların gün geçtikçe arttığı, faşizmin nefretle beslendiği 1978 yılında, Kahramanmaraş bu gerilimin önemli bir yerindeydi. Darbe gelişini hafifçe belli ediyor ama tam olarak hissettirmiyordu. Art arda gelen karşılıklı çatışmalar yaşanıyordu. Alevi ve sol görüşlülerin gittiği bilinen bir kahvehane taranmış, yaşlı bir Alevi dedesi vurulmuştu.

16 Aralık günü dönemin ünlü milliyetçi filmlerinden Güneş Ne Zaman Doğacak, Çiçek Sineması’nda oynatılıyordu. İzleyici kitlesi belli olan bu film oynatılırken içeriye bir ses bombası atılmış, kimse zarar görmemişti. Filmi izleyen, ülkücü olduğu bilinen Ökkeş Kenger hemen dışarı çıkmış, bulduğu ilk telefonla “bomba”nın ihbarını yapmıştı. İddialara göre Ülkücü Gençlik Derneği Kahramanmaraş şube başkanı Mehmet Leblebici ve ikinci başkan Mustafa Kanlıdere bu saldırıyı planlamış ve Ökkeş Kenger’e ihbar ettirmişti. Bu iddialar hiçbir zaman doğrulanmadı.

20 Aralık’ta sol görüşlü olduğu bilinen iki öğretmen öldürüldü. Ertesi gün solcular tarafından bir cenaze düzenlendi. Cenaze oyalanıldığı düşünülecek kadar uzun bir süre sonra teslim edildi, kent merkezine doğru yürümeye başlandı. Karşıdan gelen ülkücü grupla karşılaştılar, çıkan çatışmada üç ülkücü vatandaş vuruldu. Arkadaşlarının vurulmasıyla işler meşru bir zemine oturuyor, katliam adım adım geliyordu. Bir sonraki gün Vali sokağa çıkma yasağı çıkarmaya çalışmış, kente asker desteği istemiş ama bunlar gerçekleşmemişti.

Yaptıkları propagandaya göre Aleviler dinsizdi, komünistler düşmandı. Bazı din adamları çıkıp Alevi öldürenin cennete gideceğini, hacca gitmiş gibi olacağını söylüyordu. Sloganların camilerden duyulduğu günden sonra Alevi sokakları çeteler tarafından abluka altına alındı. Katliam başlamıştı.

Saldırganlar, hamile kadınları özellikle karnından darbeyle öldürüyorlardı. Bazı insanları yakıyor bazı insanları ağaçlara asıyorlardı. Bebeklere kadar herkesi kana bulamışlardı. Evleri, dükkânları yağmalamış ve yakmışlardı. Bu vahşet tam üç gün boyunca sürdü, gazetelerde manşet manşet yayınlandı. Resmi sayılara göre 111 kişi öldürülmüş, 210 ev yakılmış, 70 dükkân yıkılmıştı.

Bunlar yalnızca sayılar değil yıkılan hayatlardı aynı zamanda. Yüzlerce kişi kenti terk etmek zorunda kalmıştı. Şaşırtıcı olan (!) üç gün boyunca bir polisin, askerin, jandarmanın olmamasıydı. Herkes kollarını bağlamış, katliamı izlemişti.

Bugün Ne Durumda

804 kişiye dava açıldı. 13 yıl boyunca süren davalarda 29 kişi idam, 7 kişi müebbet, 321 kişi 24 yıla kadar hapis cezası aldı. Hapis cezalarına indirim uygulanırken idam cezaları Yargıtay kararıyla bozuldu.

Yaşananlar yalnızca Alevi ve solculara karşı yapılan düşmanlıktan ibaret değildi. Kahramanmaraş karışık etnik yapısının yanında ülkücü hareketin de hedefindeydi. Aynı zamanda mevcut hükümete sıkıyönetim baskıları artıyor ama iktidar buna direniyordu. Bu olayların ardından, 13 ilde sıkıyönetim ilan edildi. Darbeye giden yol tamamlanmak üzereydi.

Günümüze kadar Alevilere yönelik saldırılar hiç bitmedi. Çorum’da, Sivas’ta, Gazi’de farklı biçimlerde ama aynı nefretle tekrarlandı.

Kaynakça

1. (32.Gün.). (2018, Aralık 19.). Maraş Katliamı'nda Neler Yaşandı? | 12 Eylül'e Giden Yol | 32. Gün Arşivi. https://youtu.be/fs80ItYRhLs?si=tzBGo8oNMq6XpRje
2. (EuroNews.). (2017, Aralık 20.). Maraş Katliamı'nın 43. yılı: Olaylar nasıl başladı, neler yaşandı? https://tr.euronews.com/2021/12/19/maras-katliam-nedir-olaylar-nasil-basladi-neler-yasandi
3. (Beyribey, T.). (2022). Terörist Özneyi Tarihselleştirmek: İktidar İlişkileri Çerçevesinde Türkiye’de Terörizm Söyleminin İnşası (1973-1980). Alternatif Politika, 14(3), 582-611. https://doi.org/10.53376/ap.2022.20
4. (Bianet.). (2008, Aralık 16.). Maraş Katliamında Neler Olmuştu? https://bianet.org/haber/maras-katliaminda-neler-olmustu-111379
5. (Gerçek Gazetesi.). (2023, Aralık 19.). Maraş katliamının 45. yıldönümü: Faşizme, ırkçılığa ve mezhepçiliğe karşı örgütlen, mücadele et! https://gercekgazetesi1.net/teori-tarih/maras-katliaminin-45-yildonumu-fasizme-irkciliga-ve-mezhepcilige-karsi-orgutlen
6. (Erdem, A.) (2020, Aralık 4.). Hakim Ertekin 42 yıl önceki "vahşeti" kitaplaştırdı: "Maraş Katliamı'nda 15-20 bin kişinin hayatı, eski kaçakçı 'Komünist Osman'ın verdiği silah sayesinde kurtuldu" https://www.indyturk.com/node/281456/haber/hakim-ertekin-42-y%C4%B1l-%C3%B6nceki-vah%C5%9Feti-kitapla%C5%9Ft%C4%B1rd%C4%B1-mara%C5%9F-katliam%C4%B1nda-15-20-bin